تاریخچه پاتولوژی و ریشه های پاتولوژی در دنیا

تاریخچه پاتولوژی در دنیا
سابقه پاتولوژی به اولین کاربردهای روش علمی در زمینه پزشکی بر می گردد. پیشرفتی که در قرون وسطی، طی دوران طلایی اسلام و در اروپای غربی طی رنسانس شکل گرفت.
اولین تشریح های سیستماتیک انسان توسط پزشکان یونانی باستان هروفیلوس و ارستستراتوس در نیمه اول قرن سوم قبل از میلاد  انجام شد. اولین پزشکی که به انجام تشریح بعد از مرگ مشهور است ابن ذهر (1161-1091) می باشد. رادولف ویرشو (1902-1821) عموما به عنوان پدر پاتولوژی میکروسکوپی شناخته شده است. اغلب پاتولوژیست ها کار پزشکی یا جراحی نیز انجام می داده اند.

ریشه های پاتولوژی
سقراط پزشک یونانی بنیان گذار پزشکی علمی، اولین کسی است که در مورد آناتومی و پاتولوژی ستون فقرات انسان کار کرده است. مفهوم مطالعه بیماری ها از طریق تشریح سیستماتیک و مطالعه پیکرها، اعضا و بافت های بیمار ممکن است امروز واضح به نظر برسد ولی قبل از هزاره دوم، تعداد بسیار اندکی اتوپسی واقعی گزارش شده است. اگر چه پزشکان مسلمان با آسیب شناسی بیماریهای عفونی از زمان ابن سینا آشنا بودند، ولی اولین تشریح بعد از مرگ  (postmortem dissection)  توسط ابن زهر، پزشک عرب (1161-1091) صورت گرفت که کشف کرد عامل بیماری پوستی جرب یک انگل است، به دنبال وی ابن آل نفیس در 1242 میلادی از تشریح برای کشف جریان خون ریه استفاده کرد. در قرن پانزدهم میلادی تشریح آناتومیک به طور پیوسته توسط پزشک ایتالیایی آنتونیوبنبوینی (Antonio Benivieni)  برای تشخیص علت مرگ به کار گرفته شد. وی همچنین به عنوان فردی که نکروپسی را به علم پزشکی معرفی کرده است شناخته می شود.
در بین اولین پاتولوژیست های گراس، گیوانی مورگان (Giovanni Morgagni) احتمالا از همه مشهورتر است شاهکار وی تحت عنوان De sidibus et causis Moborum per anatomen indagits  در 1761 میلادی چاپ شد که یافته های بیش از 600 اتوپسی کامل و نسبی را توضیح می دهد که به صورت آناتومیک و متدیک مرتبط با علائمی که بیمار قبل از مرگ داشته تنظیم شده است گر چه مطالعه آناتومی طبیعی در دوران وی کاملا پییشرفته بود، De sidibus  از اولین نوشته های علمی است که اختصاصا به آناتومی غیر طبیعی با بیماری بالینی پرداخته است تا اواخر 1800 میلادی یک ادبیات غنی بر مبنای یافته های آناتومی گراس مشخصه بیماریهای شناخته شده ایجاد شد. اوج تحقیقات پاتولوژی گراس در این دوران، کار پاتولوژیست وپنی، کارل روکی تانسکی (1878-1804) بود که در طول زندگی اش 20.000 اتوپسی انجام داد و بر 600.000 اتوپسی دیگر نظارت کرد.

ریشه های پاتولوژی میکروسکوپی
رادولف ویرشو عموما به عنوان پدر پاتولوژی میکروسکوپی شناخته می شود. در حالی که میکروسکوپ ترکیبی حدود 150 سال قبل از وی اختراع شده بود ویرشو از اولین پزشکان برجسته ای بود که بر مطالعه تظاهرات بیماری قابل رویت در سطح سلولی تکیه داشت. یک از شاگردان ویرشو، ژولیوس کونهیم (Julius cohnheim 1839-1884 ) تکنیک های هیستولوژی را با دستکاری های تجربی برای مطالعات التهاب ادغام کرد که وی را تبدیل به یک از اولین پاتولوژیست های تجربی (Experimental) نمود. کونهیم همچنین از پیشکسوتان کاربرد فروزن سکشن است.

پاتولوژی تجربی مدرن
به همان میزان که تکنیک های تحقیقاتی جدید مثل میکروسکوپی الکترونی، ایمنوهیستوشیمی و بیولوژی ملکولی وسایلی را که توسط آنها دانشمندان بیومدیکال می توانند بیماریها را مطالعه کنند گسترش داده است تعریف و مرزهای پاتولوژی تحقیقاتی (investigative pathology) نامشخص تر شده است . در یک دید وسیع تر هر گونه تحقیقاتی که تظاهرات بیماری را به فرآیندهای مشخص سلولی، بافتی یا اندامی نسبت دهد می تواند در حیطه پاتولوژی تجربی  (Experimental)  قرار گیرد.

تاریخچه پاتولوژی در دنیا
دوران باستان (پیش از میلاد تا قرن دوم میلادی)
● بقراط (460–370 ق.م): او به‌ عنوان “پدر پزشکی” شناخته می‌ شود. بقراط نظریه «اخلاط چهارگانه» (خون، بلغم، صفرا، سوداء) را ارائه داد که تا قرون وسطی بر پزشکی سلطه داشت. در این دوره پاتولوژی بیشتر جنبه فلسفی و نظری داشت.
● ارسطو و جالینوس: جالینوس (129–200 میلادی) تشریح حیوانات را انجام داد و مشاهدات مهمی درباره ساختار بدن به دست آورد. با اینکه محدودیت‌ هایی داشت، ولی دیدگاه‌ های او تا قرون وسطی بسیار تأثیرگذار بود.

قرون وسطی (قرن 5 تا 15 میلادی)
● در این دوران، پیشرفت علمی در اروپا کاهش یافت، اما دانش پزشکی در جهان اسلام رشد چشمگیری داشت. پزشکانی چون:
● ابن‌ سینا (980–1037 میلادی): در کتاب «قانون در طب» درباره علل بیماری‌ ها، علائم و روش‌ های درمان نوشت. اگرچه تمرکز اصلی او بر بالین بود، اما آثارش مفاهیم اولیه پاتولوژی را در خود داشت.
● رازی (865–925): با مشاهده مستقیم بیماران و توجه به نشانه‌ های بیماری، به پایه‌ گذاری رویکردی تجربی کمک کرد.

رنسانس و اوایل دوران مدرن (قرن 15 تا 18 میلادی)
● با آغاز رنسانس، تشریح اجساد انسان مجاز و رایج شد، که انقلابی در شناخت ساختار بدن و آسیب‌ های آن ایجاد کرد.
● آندریاس وزالیوس (1514–1564): کتاب معروف او De humani corporis fabrica در سال 1543، آغازگر پاتولوژی آناتومیک بود.
● Giovanni Battista Morgagni (1682–1771): پدر پاتولوژی مدرن. او نخستین کسی بود که بین علائم بالینی بیماران و یافته‌ های کالبدشکافی ارتباط برقرار کرد. کتاب او “On the Seats and Causes of Disease” پایه‌ گذار پاتولوژی تشریحی شد.

قرن 19 میلادی: انقلاب سلولی و میکروسکوپی
● Rudolf Virchow (1821–1902): پدر پاتولوژی سلولی. او اعلام کرد که بیماری‌ ها نتیجه اختلال در سطح سلولی هستند («تمام بیماری‌ ها از سلول‌ ها منشأ می‌ گیرند»). این دیدگاه، نقطه عطفی در درک علمی بیماری‌ ها بود.
● استفاده گسترده از میکروسکوپ به پزشکان این امکان را داد که ساختار بافت‌ ها و سلول‌ ها را در بیماری بررسی کنند.

قرن 20 تا امروز: تکامل علمی و تکنولوژیک
● ظهور شاخه‌ های مختلف پاتولوژی:
پاتولوژی تشریحی
پاتولوژی بالینی (کلینیکال)
پاتولوژی مولکولی
هماتوپاتولوژی (پاتولوژی خون)
سیتوپاتولوژی (بررسی سلول‌ها)

پیشرفت‌های مهم:
ایمونوهیستوشیمی: امکان شناسایی آنتی‌ ژن‌ های خاص در بافت‌ ها.
بیولوژی مولکولی و ژنتیک: تشخیص‌ های دقیق‌ تر با استفاده از PCR، FISH، NGS.
دیجیتال پاتولوژی: اسکن اسلایدها و تحلیل دیجیتال با هوش مصنوعی.